Een gezonde mond ondersteunt de prestaties en sportdoelen van topsporters

Onderzoek laat een direct verband zien tussen mondgezondheid en sportprestaties. Annimari Korte, Finse olympische atlete, vindt het daarom teleurstellend dat sportorganisaties zoals het nationale Olympisch Comité de mondgezondheid van wedstrijdsporters niet ondersteunen op dezelfde manier als de algemene gezondheid — bijvoorbeeld via medische en fysiotherapiediensten. Terwijl het bekend is dat een goede mondgezondheid sportprestaties en resultaten ondersteunt.

– In alle jaren dat ik Finland als wedstrijdatleet vertegenwoordigde, werd er officieel niet gesproken over het belang van mondgezondheid voor topprestaties, zegt Annimari Korte, een toppresterende hordenloopster.

Annimari denkt dat onvoldoende informatie de belangrijkste reden is dat officiële sportorganisaties de mondgezondheid van hun atleten niet zichtbaarder ondersteunen.

– Ik hoop dat dit verandert. Studies laten zien dat mondproblemen zoals gingivitis en parodontitis de prestaties aanzienlijk kunnen verminderen, zegt Annimari.

Topsport is een risicofactor voor mondgezondheid

Onderzoek wijst erop dat topsport een van de belangrijkste risicofactoren is voor het ontstaan van mondaandoeningen. Volgens één studie komt cariës voor bij tot 70% van de wedstrijdsporters, tanderosie bij bijna 40% en ernstige tandvleesziekte (parodontitis) bij tot 15% van de topsporters.1

Studies laten verder zien dat de mondgezondheid van sporters in uiteenlopende takken matig kan zijn. Diverse onderliggende aandoeningen kunnen trainingsresultaten en prestaties beïnvloeden; orale infecties zijn daarop geen uitzondering.

De zorgen over de mondgezondheid van sporters zijn niet nieuw. Tijdens de Olympische Spelen van Athene in 2004 was tandheelkundige zorg zelfs de op één na meest gevraagde zorgdienst voor atleten na fysiotherapie.2 Bij de Londense Spelen van 2012 werd vastgesteld dat olympische atleten een matige mondgezondheid hadden. Tot 55% had veel cariës, 76% gingivitis en 14% parodontale ziekte.3

Eén studie onderzocht de mondgezondheid van Nederlandse topsporters vóór de Spelen van Rio 2016. Bijna 50% van de topsporters had regelmatige tandzorg nodig, en de onderzoekers suggereren dat mondgezondheidsscreening als onderdeel van preventieve zorg voor topsporters essentieel is om te garanderen dat atleten tijdens wedstrijden zoals de Olympische en Paralympische Spelen volledig gezond zijn.4

Dental Research merkt op dat mondgezondheid in de meeste sport-, bewegings- en voedingscurricula niet is opgenomen en niet is geïntegreerd in gezondheidsstrategieën voor atleten. Daardoor wordt het belang van een goede mondgezondheid onvoldoende begrepen, ondanks het duidelijke verband met atletische prestaties.

Ontstekingsziekten in de mond zoals gingivitis en parodontitis komen vaak voor bij topsporters. Deze aandoeningen kunnen de prestaties schaden. Een reden is de pijn en het ongemak, die concentratie bemoeilijken en trainingsresultaten in de weg zitten. Er zijn verbanden gerapporteerd tussen spierblessures en een slechte mondgezondheid bij sporters.

Er zijn meerdere mogelijke verklaringen voor de hoge prevalentie van mondontstekingsziekten bij wedstrijdsporters. Fysieke belasting is een van de belangrijkste. Zware training verhoogt de stressniveaus in het lichaam, met directe invloed op de mondgezondheid en de vatbaarheid voor verschillende tandvleesziekten. Fysieke inspanning verandert de samenstelling van speeksel tijdens training en vermindert de secretie ervan.5 Frequent door de mond ademen en dehydratie maken de mond extra droog. Al deze factoren verhogen het risico op cariës en glazuurerosie en dragen bij aan mondontstekingsziekten.

Speekselsecretie heeft meerdere effecten op tandgezondheid. Speeksel helpt cariës voorkomen door de pH in de mond na het eten van zuur naar neutraal te herstellen en mineralen die zijn opgelost terug te brengen op het tandoppervlak. Speeksel voert ook dagelijks 2 tot 4 gram microben af van de mond en tandoppervlakken naar het maag-darmkanaal.

Ook dieetkeuzes hebben veel invloed op de mondgezondheid van sporters. Zware trainingsschema’s vereisen regelmatig eten, aangevuld met “sportvoeding” zoals koolhydraatgels en repen tijdens training. Dat belast de mondgezondheid extra doordat het dagelijks aantal zuuraanvallen toeneemt.

Een gezonde mond hoort bij algeheel welzijn

Annimari Korte had van 2019 tot 2023 het Finse record op de 100 meter horden. Ze vertegenwoordigde Finland meermaals op wereldkampioenschappen. Haar carrière was niet eenvoudig: een ziekteperiode dwong haar in 2012 tot een vijf jaar durende pauze. Juist die gezondheidsuitdagingen leerden Annimari het belang van algeheel welzijn, inclusief goede mondgezondheid.

Volgens Annimari dekt het Finse Olympisch Comité in het brede gezondheidspakket bezoeken aan arts en fysiotherapeut, maar bijvoorbeeld niet aan tandarts of mondhygiënist.

– Regelmatige bezoeken aan mondzorgprofessionals zouden helpen mondgezondheidsproblemen vroeg te herkennen. Zo kan bijvoorbeeld ernstige en vaak symptoomloze parodontitis zeer schadelijk zijn voor de algehele gezondheid en het welzijn van een atleet, aldus Korte.

– Op zijn minst basistandzorg zou voor wedstrijdsporters vergoed moeten worden, omdat die zowel hun algehele gezondheid als hun sportprestaties raakt.

Juuso Simpanen, trailrunner en professional, deelt Korte’s zienswijze over het belang van mondgezondheid voor atleten die naar de top willen.

– Alleen een volledig gezonde sporter kan topresultaten halen. Als je mond niet in orde is, merk je dat ook aan je resultaten, zegt Simpanen.

Als duursporter vertelt Simpanen dat hij erg vaak eet om aan de hoge energiebehoefte van zijn training te voldoen.

– Door die hoeveelheden energie staan mijn tanden bloot aan constante zuuraanvallen. Daarom let ik extra op mijn mondgezondheid. Ik poets ’s morgens en ’s avonds, floss en gebruik regelmatig de antibacteriële fotodynamische Lumoral-behandeling, zegt Simpanen.

Ondersteuning voor profsporters om hun mondgezondheid te onderhouden zou volgens Simpanen zeer welkom zijn.

– Minstens jaarlijkse tandartscontroles zouden zinvol zijn, en waarom sporters niet begeleiden in het gebruik van nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde effectieve tandmethodes? Dat zou veel infecties in de mond van topsporters helpen voorkomen. Dat vermindert ook ontstekingen, blessures en ziekte bij atleten.

– Alleen een volledig gezonde sporter kan topresultaten halen. Als je mond niet in orde is, merk je dat aan je resultaten, zegt Juuso Simpanen.

Gingivitis is een ernstige ontstekingsziekte

Sporters moeten hun lichaam in topconditie krijgen om naar de top te gaan. Uitgebreid onderzoek laat zien dat bacteriën uit de mond in verband staan met veel chronische aandoeningen in het lichaam. Naast hartziekten worden mondaandoeningen ook in verband gebracht met longziekten, diabetes en metabole problemen bij gezonde mensen.

Parodontale ziekte is een langdurige tandvleesontsteking. Na verloop van tijd beschadigt de ontsteking het aanhechtingsweefsel van de tanden, breken collageenvezels die de tanden aan het kaakbot verankeren en kan dit in het slechtste geval tot tandverlies leiden. Vroege signalen zijn rood, gezwollen en bloedend tandvlees en slechte adem.

Tandvleesontsteking veroorzaakt laaggradige ontsteking in het lichaam, die in verband staat met vaatgezondheid en atletische prestaties. Mondbacteriën die op tandoppervlakken en in pockets blijven zitten, verspreiden zich door het lichaam bij het poetsen en kauwen. Zelfs asymptomatische mondaandoeningen kunnen de gezondheid van het hele lichaam beïnvloeden.

– Statistieken laten zien dat mensen met een gezonde mond langer leven. Elke ontbrekende tand verkort de levensverwachting. Daar wordt veel te weinig over gesproken, zegt Tommi Pätilä, specialist hart- en orgaantransplantatiechirurgie bij het HUS New Children’s Hospital. Hij is een van de ontwikkelaars van de antibacteriële Lumoral-methode.

Volgens Pätilä heeft naar schatting twee op de drie mensen boven de 30 parodontitis. Deze veelvoorkomende tandvleesziekte kan onbehandeld tot tandverlies leiden — maar is ook in verband gebracht met ernstige hartproblemen. Volgens een studie komt een eerste hartinfarct 30% vaker voor bij mensen met parodontale ziekte dan bij gezonde leeftijdsgenoten.6

Effectieve mondhygiëne helpt mondaandoeningen voorkomen

Volgens Simpanen wordt er in de sport- en trainersgemeenschap weinig gesproken over de risicofactoren voor mondgezondheid in topsport. Er is echter goede reden om dat wel te doen.

– Tijdens lange trainingen en intensieve wedstrijden belasten sportdranken en energiegels tanden en tandvlees. Wetenschappelijke studies ondersteunen dat, geeft Simpanen toe.

In zijn drukste wedstrijd zegt Juuso dat hij in een 20-uurs race elke 15–20 minuten iets zoets eet of drinkt gedurende de hele wedstrijd.

– Daarnaast doe ik bijna elke week één lange training van 4 tot 8 uur, waarin ik ook oefen met het opnemen van energie en sportdranken zoals tijdens de wedstrijd.

Juuso neemt mondgezondheid serieus. Hij poetst twee keer per dag en reinigt regelmatig tussen de tanden, zoals specialisten adviseren. De afgelopen acht maanden gebruikt hij ook regelmatig een nieuw mondzorgapparaat op basis van antibacteriële fotodynamische therapie.7

– Voor duursporters is het cruciaal om hun mondgezondheid buiten training en wedstrijden goed te onderhouden, omdat ze tijdens wedstrijden en lange trainingen veel sportdranken en gels gebruiken.

Referenties: