Een goede mondhygiëne is essentieel bij de basisbehandeling van nier- en leveraandoeningen. Voor transplantatiepatiënten is mondzorg extra belangrijk, want zij lopen vaak een verhoogd risico op mondinfecties en de bijbehorende complicaties.
De gezondheid van nieren en lever hangt nauw samen met het welzijn van het hele lichaam, en ook mondgezondheid heeft invloed op de werking van deze organen. Een slechte mondgezondheid kan het risico op ontsteking in het lichaam verhogen en de algehele afweer verminderen. Dat kan op zijn beurt een negatief effect hebben op de aanpak van nier- en leveraandoeningen (1).
– Nier- en leveraandoeningen en de bijbehorende behandelingen gaan vaak gepaard met een verzwakking van de afweermechanismen, waardoor elke infectie gevaarlijk kan zijn. Dat geldt zeker wanneer patiënten immunosuppressieve medicatie gebruiken, wat bijvoorbeeld altijd het geval is na transplantatie, zegt Jukka Meurman, emeritus hoogleraar bij de afdeling Mond- en Kaakchirurgie van het Helsinki University Hospital.
Ontstoken tandvlees biedt een directe route voor bacteriën uit de mond om elders in het lichaam terecht te komen.
– Vanuit de mond en de tanden kunnen bacteriën via gingivitis, parodontitis, caviteiten door cariës en slijmvlieszweren eenvoudig in de bloedbaan terechtkomen. Mondinfecties zijn schadelijk omdat ze een laaggradige ontstekingstoestand veroorzaken, in het ergste geval in het hele lichaam, vervolgt Meurman.
Mondinfecties zijn extra schadelijk voor chronisch zieken — waaronder mensen met diabetes, reumatische en nieraandoeningen, en patiënten met immunosuppressieve medicatie of stoornissen in het afweersysteem. Recent onderzoek suggereert dat tandheelkundige infecties zelfs het risico op kanker kunnen verhogen (2, 3).
– Dat is ook te verklaren door chronische ontsteking, zegt Meurman.
Het risico op bacteriëmie voorkomen
Bij mensen met langdurige aandoeningen is het risico op bacteriëmie verhoogd. Bacteriëmie is een infectie veroorzaakt door bacteriën, die ontstaat wanneer bacteriën die in de bloedbaan zijn gekomen een afweerreactie van het lichaam uitlokken. In het ergste geval kan dat schade aan één of meer organen veroorzaken — dat heet sepsis. (4)
Bacteriën kunnen vanuit ontstoken zones in de mondholte in de bloedbaan komen. Dat kan gebeuren tijdens het poetsen, flossen of bij tandheelkundige ingrepen. In de meeste gevallen is bacteriëmie kortdurend en kan het lichaam het zelf afhandelen. Bij een verzwakt immuunsysteem of bij vaak terugkerende bacteriëmie kan het echter problemen veroorzaken.
– Bij chronisch zieke patiënten moet alles in het werk worden gesteld om bacteriëmie te voorkomen. Mondgezondheid is cruciaal, omdat de mond in het lichaam de meest voorkomende bron is van routinematige bacteriële groei. Slijmvliezen, tanden en tandvlees moeten via effectieve dagelijkse mondhygiëne gezond worden gehouden, aldus Meurman.
Studies laten zien dat bij patiënten met een verhoogd hartziekterisico de bacteriëmie tijdens tandheelkundige ingrepen zelfs een van de oorzaken is van bacteriële endocarditis. Bacteriële endocarditis is een infectie die het endocard — het binnenste hartvlies — aantast en kan bijzonder ernstig zijn bij mensen met een verzwakt immuunsysteem. Deze infectie kan hartkleppen beschadigen en vereist directe behandeling (5).
Streven naar een infectievrije mond
Op het moment van transplantatie moeten tanden en mond gezond en infectievrij zijn. De mondgezondheid heeft ook invloed op het herstel na de ingreep. Meurman wijst erop dat transplantatiepatiënten de rest van hun leven een verhoogd infectierisico hebben, en dus dagelijks hun mondhygiëne goed moeten onderhouden.
– Alle beschikbare methoden moeten ruim vóór elke operatie worden ingezet.
Mondinfecties en de daaruit voortkomende infecties elders in het lichaam kunnen voor chirurgische en chronisch zieke patiënten fataal zijn.
– Alle mond- en tandinfecties moeten vóór een transplantatieoperatie worden gediagnosticeerd en aangepakt. Vaak betekent dat het extraheren van geïnfecteerde tanden met een slechte prognose. Tanden met bijvoorbeeld diepe caviteiten of diepe pockets moeten worden verwijderd.
Radicale oplossingen zijn echter niet altijd nodig vóór een operatie. Het behandelplan van een transplantatiepatiënt is individueel en wordt mede bepaald door hoe gemotiveerd de patiënt zelf is om zijn of haar mondgezondheid te onderhouden. Is de transplantatie pas over enkele jaren gepland, dan zijn meer tand-behoudende en restauratieve behandelingen mogelijk; extracties kunnen dan worden vermeden.
– De basisgedachte is natuurlijk dat mond en tanden altijd in goede staat zouden moeten worden gehouden met zorgvuldige en regelmatige mondhygiëne, in plaats van pas te reageren wanneer radicale behandelingen nodig zijn, zegt Meurman.
Diepe pockets zijn bacterienesten
Naast gezondheid en algemeen welzijn heeft goede mondgezondheid ook invloed op de kwaliteit van leven. Een pijnlijke mond, tandheelkundige problemen en andere mondgezondheidsklachten kunnen de kwaliteit van leven verlagen en stress verhogen, wat op zijn beurt de gezondheid in het algemeen en de uitkomst van de behandeling van een onderliggende aandoening negatief kan beïnvloeden, aldus Meurman.
Regelmatige tandartscontroles en zorgvuldige mondhygiëne zijn een belangrijk onderdeel van de brede zorg voor mensen met nier- en leveraandoeningen.
Aandacht voor de mondgezondheid en nauwe samenwerking met tandartsen en mondhygiënisten is extra belangrijk voor patiënten die immunosuppressieve medicatie gebruiken, omdat deze het risico op mondinfecties zoals gingivitis en parodontitis verhoogt. Deze medicijnen verzwakken namelijk het vermogen van het immuunsysteem om mondbacteriën aan te pakken.
Immunosuppressiva kunnen ook veranderingen aan de slijmvliezen veroorzaken, zoals mondzweren en droogheid (xerostomie), wat het risico op cariës verhoogt.
Parodontitis — een hardnekkige metgezel eenmaal aanwezig
Signalen van parodontitis zijn onder meer rood, bloedend tandvlees en slechte adem. Bij mensen met parodontitis worden de vezels die aan de tand vastzitten afgebroken. Tussen tandvlees en tand ontstaat een pocket, die zich rondom de hele tand kan uitbreiden. Geleidelijk gaat de ontsteking meer steunweefsel van de tanden aantasten en zich uiteindelijk uitbreiden in het kaakbot.
Eenmaal ontstaan is parodontitis een hardnekkige metgezel die zonder zorgvuldige aanpak progressie vertoont. Dagelijkse mondzorg thuis speelt een belangrijke rol bij parodontitis en bij mondgezondheid in het algemeen.
– Regelmatige tandartscontroles, dagelijks poetsen en het reinigen van de interdentale ruimtes, en het behouden van een goede mondvochtigheid zijn belangrijke maatregelen om de mondgezondheid op peil te houden.
Traditionele mondhygiënemethoden zijn echter niet altijd voldoende om de mond gezond te houden. Flossen of poetsen kan bijvoorbeeld op leeftijd moeilijk worden, waardoor interdentale ruimtes niet goed gereinigd worden. En zelfs bij succesvol poetsen laten studies zien dat ook een effectieve elektrische tandenborstel slechts zo’n 65% van de schadelijke bacteriën in de mond verwijdert. (6)
Om deze voor het blote oog onzichtbare resterende tandplak aan te pakken, hebben Finse onderzoekers een antibacterieel mondgezondheidsapparaat ontwikkeld op basis van antibacteriële fotodynamische therapie. Deze methode pakt effectief zowel de bacteriën aan die cariës veroorzaken als de bacteriën die bijdragen aan gingivitis. De Finse vereniging van mondhygiënisten heeft het gebruik van het Lumoral-apparaat onderschreven (7).
– Thuis toegediende antibacteriële fotodynamische therapie is een nieuwe methode die helpt de mondgezondheid te verbeteren en in wetenschappelijk onderzoek effectief is gebleken. Ze vervangt andere mondhygiënemethoden zoals poetsen en flossen niet, maar vormt daarop een perfecte aanvulling. Voor patiënten met lever-, nier- en orgaantransplantaties is gebruik van de nieuwe methode zeer aan te bevelen, zegt Meurman.
Het mondgezondheidsapparaat wordt gebruikt naast regulier poetsen. Tandplak, opgebouwd uit levende bacteriële cellen, is normaal gesproken kleverig en lastig volledig met een borstel alleen van de tandoppervlakken te verwijderen. Na gebruik van het apparaat is bestaande tandplak makkelijker weg te poetsen (8).
– Thuis toegediende antibacteriële fotodynamische therapie is geschikt voor iedereen, maar vooral belangrijk voor wie cariës of gingivitis heeft.
Prof. Jukka Meurman is een vooraanstaand figuur op het gebied van orale infectieziekten. Hij is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Helsinki en werkt als hoofdarts bij de afdeling Mond- en Kaakchirurgie van het Helsinki University Hospital, Finland. Zijn werk is meermaals met prestigieuze onderscheidingen beloond.
Bronnen:
- Åberg F, Helenius-Hietala J. Oral Health and Liver Disease: Bidirectional Associations-A Narrative Review. Dent J (Basel). 2022 Jan 21;10(2):16. doi: 10.3390/dj10020016. PMID: 35200242; PMCID: PMC8870998.
- Nieminen, M., Listyarifah, D., Hagström, J. et al. Treponema denticola chymotrypsin-like proteinase may contribute to orodigestive carcinogenesis through immunomodulation. Br J Cancer 118, 428–434 (2018). https://doi.org/10.1038/bjc.2017.409
- Heikkilä, P., But, A., Sorsa, T. and Haukka, J. (2018), Periodontitis and cancer mortality: Register-based cohort study of 68,273 adults in 10-year follow-up. Int. J. Cancer, 142: 2244-2253. https://doi.org/10.1002/ijc.31254
- https://www.epressi.com/tiedotteet/terveys/suun-infektiopesakkeet-voivat-vaarantaa-syopa-tai-leikkauspotilaan-hoidon.html
- Poveda-Roda R, Jiménez Y, Carbonell E, Gavaldá C, Margaix-Muñoz MM, Sarrión-Pérez G. Bacteremia originating in the oral cavity. A review. Med Oral Patol Oral Cir Bucal. 2008 Jun 1;13(6):E355-62. PMID: 18521055.
- Aggarwal N, Gupta S, Grover R, Sadana G, Bansal K. Plaque removal efficacy of different toothbrushes: a comparative study. Int J Clin Pediatr Dent. 2019;12(5):385-390. doi:10.5005/jp-journals-10005-1669
- The Finnish Oral Hygiene Association recommends Lumoral. Finnish Association of Dental Hygienists. September 1, 2022. https://www.suuhygienistiliitto.fi/suomen-suuhygienistiliitto-suosittelee-lumoralia/
- Pakarinen, Saila, et al. "Home-Applied Dual-Light Photodynamic Therapy in the Treatment of Stable Chronic Periodontitis (HOPE-CP)—Three-Month Interim Results." Dentistry Journal 10.11 (2022): 206.
