Mondbacteriën worden in verband gebracht met tal van chronische aandoeningen in het hele lichaam. Recent onderzoek wijst erop dat grondig poetsen en regelmatige tandartsbezoeken ook een rol kunnen spelen in het helpen voorkomen van beroertes (1).
Volgens statistieken van de World Stroke Organization (WSO) krijgen wereldwijd jaarlijks ruim 13 miljoen mensen een beroerte, en één op de vier mensen maakt ooit een beroerte mee. Opvallend is dat tot wel 90% van deze gevallen voorkomen kan worden met leefstijlveranderingen — gezonder eten, meer bewegen, stoppen met roken en zelfs verbeterde mondhygiëne (2).
In zijn recente proefschrift in forensische geneeskunde aan de Universiteit van Tampere onderzocht Medical Licentiate Olli Patrakka de rol van mondbacteriën, met name van de viridansgroep van streptokokken, in het ontstaan van beroertes. Deze bacteriën zijn normale mondmicroben, maar kunnen ernstige aandoeningen veroorzaken, zoals ontsteking van de hartkleppen, wanneer ze in de bloedbaan terechtkomen — bijvoorbeeld via ontstoken tandvlees tijdens het poetsen (3).
Olli Patrakka suggereert dat deze bacteriën, die zich aan het tandoppervlak hechten en tandplakvorming in gang zetten, op vergelijkbare wijze kunnen bijdragen aan beroertes en atherosclerose wanneer ze via de bloedbaan in slagaderwanden terechtkomen — bij tandheelkundige ingrepen of infecties.
Slechte mondhygiëne is een risicofactor voor beroertes
Volgens Patrakka zijn tandheelkundige bacteriën aantoonbaar aanwezig in de bloedstolsels van ongeveer vier op de vijf beroertepatiënten — vergelijkbare resultaten zijn tot dusver nog niet gepubliceerd. Voor de studie werden bloedstolsels verzameld bij beroertepatiënten die acute zorg kregen in Tampere, Finland, samen met weefselmonsters uit endarterectomie van patiënten met symptomatische carotisstenose (3).
Epidemiologisch onderzoek heeft een slechte mondhygiëne geïdentificeerd als onafhankelijke risicofactor voor beroertes. Patrakka suggereert dat de ontstekingsreactie die tandheelkundige bacteriën in atherosclerotische plaques uitlokken, deze verbinding specifiek kan verklaren.
De bevindingen van het proefschrift zijn belangrijk: ze openen nieuwe mogelijkheden voor de ontwikkeling van behandelingen voor beroertepatiënten, zegt Patrakka. Hij denkt ook dat de ontwikkeling van een vaccin nu haalbaar kan worden.
Patrakka benadrukt dat er meer onderzoek nodig is om causaliteit vast te stellen, maar de studie ondersteunt het belang van mondgezondheid, zeker voor mensen met een verhoogd risico op een beroerte. Bij preventie van een beroerte is het cruciaal om de door streptokokken in de mond veroorzaakte ontsteking mee te nemen in de reguliere tandzorg. Daarnaast is het de moeite waard om in de toekomst de mogelijke voordelen van tijdige antimicrobiële behandeling of bacteriële vaccins te onderzoeken.
Parodontitis als grondoorzaak van veel klachten
Studies laten zien dat tandplakbacteriën verantwoordelijk zijn voor ongeveer 95 procent van de mondaandoeningen. Een van de meest voorkomende is parodontitis, een ernstige tandvleesziekte veroorzaakt door tandplak. Vroege signalen zijn rood tandvlees, tandvleesbloedingen en slechte adem (4).
Bij patiënten met parodontitis worden de vezels die de tand aan het tandvlees verankeren afgebroken, waardoor er tussen tandvlees en tand een parodontale pocket ontstaat. Deze pocket kan zich rondom de hele tand uitbreiden. Als de infectie niet tijdig wordt aangepakt en de mondhygiëne niet verbetert, kan het zich verder uitbreiden en het steunweefsel van de tanden — en uiteindelijk het kaakbot — verder aantasten (4).
Grondige mondhygiëne is cruciaal voor de preventie en aanpak van mondinfecties. Volgens de Oral Health Foundation poetst een op de vier (26%) Britse volwassenen regelmatig slechts één keer per dag, wat zorgen oproept over het aantal mensen dat bereid is twee keer daags poetsen over te slaan (5).
De organisatie maakt zich vooral zorgen over het aantal mensen dat regelmatig niet poetst vóór het slapengaan — het moment waarop de mondgezondheid het meest gevoelig is voor verslechtering. Onderzoek toont dat één op de vier (25%) ’s avonds voor het slapen niet poetst (5).
Onvoldoende mondhygiëne wordt direct zichtbaar in de statistieken over infectieuze mondaandoeningen. Meer dan 45% van de volwassenen in het VK heeft momenteel te maken met tandvleesziekte; 10% lijdt aan de ernstigste vorm, die tot tandverlies kan leiden (6).
Grondig mechanisch poetsen en het reinigen van de interdentale ruimtes zijn cruciaal, omdat zelfs asymptomatische mondontstekingen invloed kunnen hebben op de algehele gezondheid. Volgens statistieken leven mensen met een gezonde mond zelfs langer (7).
– Elke ontbrekende tand verkort de levensverwachting. Daar wordt veel te weinig over gesproken, zegt Tommi Pätilä, hart- en transplantatiechirurg in het HUS New Children’s Hospital in Helsinki, Finland.
Pätilä is ook een van de ontwikkelaars van de antibacteriële Lumoral-methode. Lumoral is een medisch hulpmiddel dat is ontworpen om de mondhygiëne en mondgezondheid te verbeteren. De antibacteriële mondzorgmethode is vooral geschikt voor patiënten met moeilijk te behandelen tandvleesziekten zoals parodontitis, die met traditionele mondhygiënemethoden (poetsen en interdentaal reinigen) onvoldoende resultaat behalen (8, 9, 10).
De werking van dit innovatieve mondgezondheid-ondersteunende apparaat is gebaseerd op antimicrobiële fotodynamische therapie (aPDT), ook bekend als fotoantimicrobiële chemotherapie. Deze technologie wordt al veel gebruikt in tandartspraktijken; met een apparaat voor thuisgebruik kan deze antibacteriële behandeling nu vaker worden toegepast (11).
aPDT gebruikt zelf lichtenergie en een fotosensitizer om een antimicrobieel effect te genereren dat probleemveroorzakende tandplakbacteriën in de mond aanpakt. Dankzij de gerichte werking leidt aPDT niet tot bacteriële resistentie (11).
Het belang van interdisciplinaire samenwerking
Volgens Pätilä is het recente proefschrift aan de Universiteit van Tampere belangrijk omdat het de mondgezondheid onderdeel maakt van de algehele gezondheid van het lichaam. Betere samenwerking tussen artsen en tandartsen is cruciaal en moet in verschillende Europese landen nog verbeteren. Veel artsen beoordelen de mondgezondheid van hun patiënten al in de praktijk en verwijzen door wanneer nodig, maar nauwere samenwerking is essentieel.
Diabetes is een mooi voorbeeld van een ziekte waarbij het belang van onderliggende ontstekingen breed erkend wordt. Er is echter meer samenwerking nodig om diagnoses te versnellen en meerdere veelvoorkomende aandoeningen zelfs te helpen voorkomen.
De belangstelling van Olli Patrakka voor mondbacteriën kwam voort uit zijn werk als patholoog. Is de interesse van jonge artsen in de invloed van tandheelkundige infecties op de algehele gezondheid toegenomen?
– Niet significant, maar dat zou wel moeten. Tijdens mijn basismedische opleiding zo’n vijf jaar geleden werd er nauwelijks gesproken over de invloed van tandheelkundige infecties op de algehele gezondheid. Het onderwerp is relatief nieuw, dus het is belangrijk dat het bewustzijn en het wetenschappelijk bewijs in de loop van de tijd verder groeien.
Patrakka benadrukt het belang van huisartsen die herkennen wanneer een tandheelkundig probleem een verwijzing naar de tandarts nodig maakt. Dat kan de behandeling van mondinfecties stroomlijnen en mogelijk helpen een balans te bereiken in de behandeling van verschillende algemene aandoeningen.
– Mijn onderzoek draagt bij aan het groeiende bewijs dat de mondgezondheid de algehele gezondheid wezenlijk beïnvloedt. De bloedvaten van de tandpulpa staan rechtstreeks in verbinding met de systemische circulatie. Als de tanden in slechte staat zijn, kunnen bacteriën en hun bijproducten daarom direct in ons lichaam circuleren.
Referenties:
- Shahi S, Farhoudi M, Dizaj SM, Sharifi S, Sadigh-Eteghad S, Goh KW, Ming LC, Dhaliwal JS, Salatin S. The Link between Stroke Risk and Orodental Status-A Comprehensive Review. J Clin Med. 2022 Oct 2;11(19):5854. doi: 10.3390/jcm11195854. PMID: 36233721; PMCID: PMC9572898.
- Sen S, Giamberardino LD, Moss K, Morelli T, Rosamond WD, Gottesman RF, Beck J, Offenbacher S. Periodontal Disease, Regular Dental Care Use, and Incident Ischemic Stroke. Stroke. 2018 Feb;49(2):355-362. doi: 10.1161/STROKEAHA.117.018990. Epub 2018 Jan 15. PMID: 29335336; PMCID: PMC5780242.
- https://trepo.tuni.fi/bitstream/handle/10024/154588/978-952-03-3315-7.pdf?sequence=2&isAllowed=y
- Saini R, Saini S, Sharma S. Biofilm: A dental microbial infection. J Nat Sci Biol Med. 2011 Jan;2(1):71-5. doi: 10.4103/0976-9668.82317. PMID: 22470238; PMCID: PMC3312703.
- Mehrotra N, Singh S. Periodontitis. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541126/
- Oral health: What is gum disease? | British Dental Journal, Published 10 March 2017, Issue Date10 March 2017, DOI: https://doi.org/10.1038/sj.bdj.2017.196
- Friedman PK, Lamster IB. Tooth loss as a predictor of shortened longevity: exploring the hypothesis. Periodontol 2000. 2016 Oct;72(1):142-52. doi: 10.1111/prd.12128. PMID: 27501497.
- Pakarinen S, Saarela RKT, Välimaa H, Heikkinen AM, Kankuri E, Noponen M, Alapulli H, Tervahartiala T, Räisänen IT, Sorsa T, et al. Home-Applied Dual-Light Photodynamic Therapy in the Treatment of Stable Chronic Periodontitis (HOPE-CP)—Three-Month Interim Results. Dentistry Journal. 2022; 10(11):206. https://doi.org/10.3390/dj10110206
- Nikinmaa S, Alapulli H, Auvinen P, Vaara M, Rantala J, et al. (2020) Dual-light photodynamic therapy administered daily provides a sustained antibacterial effect on biofilm and prevents Streptococcus mutans adaptation. PLOS ONE 15(5): e0232775. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0232775
- Nikinmaa S, Moilanen N, Sorsa T, Rantala J, Alapulli H, Kotiranta A, Auvinen P, Kankuri E, Meurman JH, Pätilä T. Indocyanine Green-Assisted and LED-Light-Activated Antibacterial Photodynamic Therapy Reduces Dental Plaque. Dentistry Journal. 2021; 9(5):52. https://doi.org/10.3390/dj9050052
- Jao Y, Ding SJ, Chen CC. Antimicrobial photodynamic therapy for the treatment of oral infections: A systematic review. J Dent Sci. 2023 Oct;18(4):1453-1466. doi: 10.1016/j.jds.2023.07.002. Epub 2023 Jul 11. PMID: 37799910; PMCID: PMC10548011.
