Parodontitis — ernstige gingivitis — is een veelvoorkomende aandoening die naar schatting 20–50% van de wereldbevolking treft, vaak zonder enige symptomen. Voor het eerst heeft een Fins onderzoek nu bemoedigende resultaten opgeleverd voor het herkennen van jongeren met een verhoogd risico op de aandoening.
Naar schatting heeft ongeveer 10% van de jongeren in Finland beginnende parodontale ziekte, maar de vatbaarheid blijft het hele leven bestaan. Het aantal gevallen neemt tussen de 20 en 40 jaar aanzienlijk toe.
“Daarom zou het identificeren van patiënten met een verhoogd risico op jonge leeftijd moeten gebeuren, bij voorkeur onder de 20, wanneer het ontstaan en de progressie van deze aandoening van het parodontale aanhechtingsweefsel nog beïnvloedbaar zijn,” zegt Ismo T. Räisänen, DDS, PhD, MSc(tech) van de Universiteit van Helsinki.
Räisänen maakt deel uit van een Fins onderzoeksteam dat al jaren actief zoekt naar manieren om de ernstige tandvleesziekte parodontitis aan te pakken met moderne diagnose- en behandelmethoden.
Een belangrijke onderzoeksfocus is de zogenaamde immunologische sneltest voor actief matrixmetalloproteïnase-8 (aMMP-8), ontwikkeld door professor Timo Sorsa van de afdeling Mond- en Kaakchirurgie van de Universiteit van Helsinki. Hiermee kan worden vastgesteld of er in pockets afbraak van het parodontale weefsel plaatsvindt, nog voordat dit visueel zichtbaar is.
Ook het effect van antibacteriële fotodynamische therapie (aPDT) bij preventie en aanpak van tandvleesinfecties, waaronder parodontitis en peri-implantitis, is uitgebreid onderzocht en heeft veel positief klinisch bewijs opgeleverd.
De Lumoral-methode, gebaseerd op aPDT-lichttherapie, remt tandplakvorming en vermindert het aantal parodontale bacteriën in de mond aanzienlijk. Ouderen passen bijvoorbeeld bijzonder goed in het gebruikersprofiel van de methode, omdat optimale mondzorg thuis in deze leeftijdsgroep cruciaal is.
Het recente proefschrift van dr. Räisänen, Risk factors and active matrix metalloproteinase-8 (aMMP-8) diagnostics for initial periodontitis in adolescents, bevestigt het nut van de aMMP-8-mondspoel-point-of-care (PoC)-test voor het identificeren van beginnende parodontitis bij adolescenten. De studie laat onder meer zien dat zowel speeksel als mondspoeling nuttig zijn voor aMMP-8-diagnostiek, maar dat de mondspoeling nauwkeuriger lijkt dan speeksel.
De aMMP-8-test kan worden ingezet om het risico op het ontstaan en de progressie van parodontitis te beoordelen. Hij kan ook worden gebruikt om de werking van professionele parodontale behandeling op te volgen.
“Op basis van de resultaten van het proefschrift zou het voor iedere jongere zinvol zijn om vóór het twintigste levensjaar minstens één keer een aMMP-8-test te laten uitvoeren, zeker bij andere risicofactoren voor parodontale ziekte.”
Testresultaat in minuten
MMP-8 is een enzym dat vooral door neutrofielen wordt geproduceerd — de meest voorkomende witte bloedcellen bij de mens. Het speelt een centrale rol in ontstekingsprocessen. Bij parodontitis leidt het ontstekingsproces tot activering van het MMP-8-enzym (aMMP-8) en afbraak van het parodontale weefsel dat tanden op hun plek houdt.
De vijfminutentest die helpt het risico op actief verlies van parodontaal aanhechtingsweefsel en op progressie te beoordelen, vormt een aanvulling op de diagnose, monitoring en onderhoudsbehandeling van parodontitis en peri-implantitis.
“Tegelijk maakt hij vroege doorverwijzing van jongeren met een verhoogd risico op ernstige tandvleesziekte voor verder onderzoek en behandeling mogelijk,” legt Räisänen uit.
Vroege signalen van parodontale ziekte zijn rood en bloedend tandvlees en slechte adem. Eenmaal aanwezig is de aandoening een hardnekkige metgezel die zonder zorgvuldige aanpak voortschrijdt.
De hoeksteen van het aanpakken van tandvleesziekte is een goede mondhygiëne, waarvoor professionele hulp nodig is: de orale biofilm die zich heeft verhard tot tandsteen moet eerst van het tandoppervlak en uit de pockets worden verwijderd. Daarna volgt het schoonhouden van de tanden met zorgvuldige mondhygiëne om nieuwe tandsteenvorming in de pockets te voorkomen.
Volgens het Finse Instituut voor Gezondheid en Welzijn (THL) poetsen steeds meer mensen in Finland minstens twee keer per dag. Toch zijn er nog altijd hiaten in de mondzorg thuis. Poetsen en het reinigen van de ruimtes tussen de tanden is een effectieve manier om tanden schoon te krijgen, maar studies laten zien dat poetsen tot de helft van de tandplak op het tandoppervlak achterlaat.
Zorgvuldige preventie loont
Räisänen benadrukt dat preventie en tijdige aanpak van parodontale ziekte belangrijk zijn voor zowel de gezondheid van individuen als het economische welzijn van de samenleving.
De aanpak van parodontitis, vooral ernstige vormen, is kostbaar en bindt veel middelen. Het is ook belangrijk om te beseffen dat de schadelijke effecten van parodontale ziekte zich niet beperken tot mond en tanden. Het is gekoppeld aan aandoeningen als diabetes, hart- en vaatziekten, longziekten, verschillende kankers en ook complicaties van COVID-19. Volgens één studie komt een eerste hartinfarct 30% vaker voor bij mensen met parodontale ziekte dan bij gezonde leeftijdsgenoten.
“Het is tijd om in preventie van mondaandoeningen te investeren, nu de publieke zorg al onder druk staat. Vroege herkenning en aanpak van parodontale ziekte is op elke leeftijd kostenefficiënt. Een goede mondgezondheid is onderdeel van algehele gezondheid en verbetert de kwaliteit van leven van patiënten,” zegt Anna Maria Heikkinen, hoogleraar Klinische Tandheelkunde, universitair hoofddocent Klinische Parodontologie aan de Universiteit van Tampere, specialist-tandarts Gezondheidszorg en Klinische Tandheelkunde.
Volgens Heikkinen kan het identificeren van jongeren met een verhoogd risico op parodontale ziekte zowel over- als onderbehandeling verminderen. Met individuele risicofactoren moet rekening worden gehouden; op basis daarvan wordt per persoon een plan voor mondzorg thuis opgesteld, met geschikte tandheelkundige hulpmiddelen.
“Dat is kostenefficiënt en kan in de toekomst geld besparen door de kosten van parodontitisbehandeling bij volwassenen te verlagen. Investeren in jongeren is investeren in de toekomst!”
Heikkinen zegt dat ze als onderzoeksleider in het najaar van 2023 een vervolgstudie start om de mondgezondheid van jongeren in kaart te brengen, waarin aMMP-8-diagnostiek wordt gecombineerd met antibacteriële Lumoral-behandeling. Het doel is om breder inzicht te krijgen in hoe regelmatige aPDT-behandeling de mondgezondheid van adolescenten beïnvloedt.
Recente resultaten bij volwassenen zijn bemoedigend, en later dit jaar worden meer resultaten verwacht over het gebruik van aPDT (Lumoral) bij de aanpak van mondaandoeningen.
“We hebben informatie nodig over hoe individuele preventie van mondaandoeningen — zowel parodontale ziekte als cariës — bij adolescenten verder verbeterd en gerichter kan worden met nieuwe methoden als aanvulling op standaard zelfzorg thuis. De voordelen van nieuwe innovaties moeten via onderzoek worden beoordeeld voordat ze breder worden ingezet,” zegt Heikkinen.
Bij volwassenen zijn er onlangs bemoedigende resultaten over het gebruik van aPDT (Lumoral-therapie) bij de aanpak van mondaandoeningen.
“Het is dan ook terecht om de voordelen van aPDT te onderzoeken bij preventie en aanpak van beginnende parodontitis en mogelijk ook cariës bij adolescenten. De impact wordt beoordeeld naast en ter ondersteuning van normale zelfzorg zoals poetsen, reiniging tussen de tanden en regelmatige bezoeken aan tandarts en mondhygiënist,” sluit Räisänen af.
***
International Gum Health Day gevierd op 12 mei 2023
Gum Health Day, gepromoot door de European Federation of Periodontology (EFP), de overkoepelende organisatie voor parodontologie in Europa, wordt jaarlijks op 12 mei gevierd.
Het doel van deze dag, die het belang van mondgezondheid benadrukt, is om onder zorgprofessionals en het brede publiek het bewustzijn te vergroten over de noodzaak van preventie, vroege diagnose en behandeling van parodontale en peri-implantaire aandoeningen, en om het belang van parodontale gezondheid als onderdeel van algehele gezondheid uit te lichten.
Het motto van deze Health Day is “Healthy gums look good. Protect them!” om het belang van parodontale gezondheid als onderdeel van algehele gezondheid te benadrukken, zonder het belang van esthetiek uit het oog te verliezen.
