Roken is een van de grootste bedreigingen voor de volksgezondheid en eist jaarlijks meer dan 8 miljoen levens. De nicotine in tabak vormt ook een aanzienlijk risico voor de mondgezondheid en maakt het lastig om ernstige tandvleesziekten vroeg te signaleren en aan te pakken.
Alle vormen van tabak zijn even schadelijk voor de gezondheid, zegt Marja Juselius, een mondhygiëniste die in Finland al vele jaren met jonge patiënten werkt. Wereldniet-rokendag, in het leven geroepen door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en jaarlijks op 31 mei gevierd, is een belangrijke herinnering.
– Nicotineverslaving is een belangrijke reden waarom mensen nicotineproducten blijven gebruiken. Dat zet ook de mondgezondheid continu onder druk en verhoogt de risico’s op gingivitis, slijmvliesveranderingen en cariës.
Juselius wijst erop dat roken en het gebruik van snus, vooral onder jongeren, vaak te maken heeft met groepsdruk: veel mensen beginnen met roken en snus “omdat hun vrienden het ook doen”. Andersom kan de motivatie om te stoppen juist van vrienden komen die willen stoppen.
Het is algemeen bekend dat nicotineproducten mondaandoeningen en algemene aandoeningen verergeren, maar rokers kijken zelden in hun eigen mond en zien de veranderingen die er optreden niet.
– Veranderingen in de mond gebeuren geleidelijk en “voel” je niet per se. Juist daarom zijn regelmatige tandartscontroles zo belangrijk, moedigt Juselius vooral rokers aan.
Nicotine verzwakt de afweer
Tabak, sigaren, pijp, e-sigaretten en snuif verzwakken de afweer van het lichaam. Dat betekent dat wonden — bijvoorbeeld na extracties, tandsteenverwijdering of tandvleeschirurgie — langzamer genezen. Snus veroorzaakt ook plooien op de slijmvliezen waarin mondbacteriën zich gemakkelijk ophopen, wat tot ernstige infecties kan leiden. Alle tabaksproducten verhogen het risico op mondkanker en verminderen de effectiviteit van kankerbehandelingen.
Nicotine kan ook schimmelinfecties en andere veranderingen in het mondslijmvlies veroorzaken, die in het ergste geval voorlopers van mondkanker kunnen zijn, aldus Juselius.
Alcoholgebruik verhoogt het risico op mondkanker nog verder. De gecombineerde effecten van tabak en alcohol zijn verantwoordelijk voor zo’n driekwart van de gevallen van mondkanker. Zware drinkers en rokers hebben 38 keer meer kans om deze ziekte te ontwikkelen, zo blijkt uit studies.
Als er nicotineproducten gebruikt worden en de mondhygiëne niet goed is, kan dat leiden tot parodontitis en zelfs tandverlies. Volgens Juselius missen daarom veel rokers tanden.
Sluipende parodontitis
Het belangrijkste signaal van gingivitis is tandvleesbloeding, maar bij rokers blijft dat signaal vaak onopgemerkt. Nicotine beperkt de bloedtoevoer naar het tandvlees, waardoor gingivitis niet op tijd wordt gesignaleerd. Daardoor kan de tandvleesziekte zich ontwikkelen tot parodontitis. Veranderingen door parodontitis zijn blijvend. Grondige mondhygiëne in combinatie met professionele zorg kan progressie helpen voorkomen, maar er is geen echte genezing voor.
Juselius wijst erop dat tandvleesziekte het tandvlees kan doen terugtrekken, waardoor de tandhals zichtbaar wordt. Die kan verkleuren en is extra vatbaar voor cariës. Ondergaat een roker een implantaatoperatie, dan vertraagt de genezing ook door nicotine-geïnduceerde gingivitis en neemt het risico op complicaties toe.
Alle vormen van tabak zijn even schadelijk, en er is geen veilig niveau van blootstelling. Sigaretten roken is wereldwijd de meest voorkomende vorm van tabaksgebruik.
– Overstappen op snus in plaats van roken is geen alternatief voor stoppen. Snus bevat tot 20 keer meer nicotine, dat direct via de slijmvliezen in de bloedbaan wordt opgenomen.
Nicotinegebruikers zeggen vaak dat nicotine stimulerend werkt, maar dat gevoel komt eigenlijk doordat ontwenningsverschijnselen worden weggenomen. Sporters gebruiken soms snus in plaats van sigaretten.
– Studies laten echter zien dat snus-gebruikers ongeveer 20% lagere sportprestaties hebben dan niet-gebruikers. Dat komt doordat het zuurstoftransport via de bloedsomloop naar de spieren beperkter is, waardoor de zuurstofvoorziening afneemt en de sportprestaties verminderen, zegt Juselius.
Marja Juselius geeft toe dat stoppen met tabaksproducten lastig kan zijn.
– Laat je echter niet ontmoedigen door mislukkingen. Blijven proberen is essentieel. Er zijn diverse nicotinevervangende therapieën op de markt die bij jou zouden kunnen passen. Lees de instructies goed om de producten correct te gebruiken.
– Zorgprofessionals helpen je desgewenst bij het stoppen en moedigen je aan manieren te vinden om zonder nicotineproducten te leven. Regelmatige tandartscontroles zijn essentieel om ook de kleinste veranderingen in tandvlees en tanden vroeg te signaleren en aan te pakken.
Waarom stoppen met roken? Tips van een expert:
Tabaksproducten verkleuren tandoppervlakken, vullingen en gebitsprothesen. De vlekken leiden tot verkleuring van het glazuur en zijn met gewoon reinigen niet weg te krijgen. En als vlekken al verwijderd worden, komen ze snel terug bij voortgezet gebruik van nicotineproducten.
De smaakzin kan verminderen, maar herstelt meestal na het stoppen met tabak. Veel mensen nemen pastilles of ademverfrissers voor frisse adem, maar die bevatten vaak suikers die cariës kunnen veroorzaken.
Sigaren en pijp worden lang gerookt, waardoor giftige stoffen langdurig worden ingeademd en de effecten van deze stoffen langdurig in de mond blijven. Sigaren bevatten bovendien meer nicotine, teer en koolmonoxide dan sigaretten. Pijptabak bevat meer nicotine dan andere vormen van tabak. Meeroken veroorzaakt ook ernstige gezondheidsproblemen zoals luchtweginfecties en astma.
E-sigaretten bevatten nicotine, propyleenoxide en andere stoffen die onder meer als carcinogeen bekend staan en mogen daarom niet worden ingezet als hulpmiddel om te stoppen met roken.
Het gebruik van e-sigaretten houdt de nicotineafhankelijkheid in stand en versterkt die. E-sigaretten verminderen bovendien de speekselproductie, waardoor zich meer bacteriële tandplak op tandoppervlakken ophoopt en gingivitis, tandsteen en cariës in de hand worden gewerkt.
Mondhygiëniste Marja Juselius.
Referenties:
Jiang X, Wu J, Wang J, Huang R. Tobacco and oral squamous cell carcinoma: A review of carcinogenic pathways. Tob Induc Dis. 2019 Apr 12;17:29. doi: 10.18332/tid/105844. PMID: 31582940; PMCID: PMC6752112.
Mu, G., Wang, J., Liu, Z. et al. Association between smokeless tobacco use and oral cavity cancer risk in women compared with men: a systematic review and meta-analysis. BMC Cancer 21, 960 (2021). https://doi.org/10.1186/s12885-021-08691-x
