Wetenschappers hebben een belangrijke verbinding ontdekt tussen een slechte mondgezondheid en systemische aandoeningen, waaronder bepaalde vormen van kanker. Die verbinding draait om orale dysbiose: een toestand waarin een onevenwichtige bacteriële samenstelling in de mond tot uiteenlopende gezondheidsproblemen kan leiden. Dit onderstreept de cruciale rol van mondhygiëne voor de algehele gezondheid.
In de mondholte leven meer dan 700 soorten bacteriën. Sommige zijn nuttig voor de tanden en de algemene gezondheid, maar andere kunnen in bepaalde situaties een rol spelen bij het ontstaan van ernstige systemische aandoeningen.
Studies laten zien dat het onderhouden van een evenwichtig microbieel ecosysteem in de mond cruciaal is voor de mondgezondheid en een belangrijke invloed heeft op hoe het lichaam op verschillende ziekten reageert. Dysbiose — een verstoord oraal microbioom of ecosysteem — kan leiden tot uiteenlopende gezondheidsproblemen: van veelvoorkomende tandproblemen zoals cariës en tandvleesziekte tot ernstige aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, de ziekte van Alzheimer en diabetes. [1, 2]
Recent onderzoek laat zien dat orale dysbiose mogelijk ook een rol speelt in het ontstaan van levensbedreigende spijsverteringskankers. Tot deze kankers behoren tumoren in de slokdarm, maag, lever, alvleesklier, dikke darm en endeldarm. Hun incidentie en sterfte nemen wereldwijd toe, met de meeste nieuwe gevallen (63%) en sterfgevallen (65%) in Azië, gevolgd door Europa en Noord-Amerika. [3]
Wetenschappers gaan ervan uit dat veel vormen van spijsverteringskanker worden beïnvloed door verschillende omgevingsfactoren die potentieel te veranderen zijn. Denk aan roken, voeding, alcoholgebruik en obesitas. Recent bewijs suggereert ook een rol voor het menselijke orale microbioom bij het ontstaan van spijsverteringskankers. Fusobacterium nucleatum is een bacteriesoort die vaak in de mond voorkomt en een belangrijke speler is onder de bacteriën die geassocieerd worden met darmkanker. Veel andere orale pathogenen kunnen echter ook een rol spelen bij het ontstaan van kanker. [4,5]
Link tussen mondbacteriën en alvleesklierkanker blootgelegd
Een studie in het British Journal of Cancer (BJC) rapporteerde dat Treponema denticola (Td), de bacterie die verantwoordelijk is voor parodontitis, mogelijk alvleesklierkanker kan veroorzaken [6,7]. Alvleesklierkanker is een van de dodelijkste vormen van kanker, veroorzaakt door abnormale en ongecontroleerde groei van cellen in de alvleesklier — een grote klier die deel uitmaakt van het spijsverteringsstelsel. Ongeveer de helft van alle nieuwe gevallen wordt gediagnosticeerd bij mensen van 75 jaar of ouder. [8]
– De Treponema-bacterie kan via ontstoken tandvlees in de bloedbaan terechtkomen en zich zo naar andere delen van het lichaam verspreiden. Blijft parodontale ziekte onbehandeld en ongediagnosticeerd, dan draagt ze bij aan het ontstaan en de verspreiding van kanker en aan sterfte aan kanker — niet alleen mondkanker, maar vooral ook alvleesklierkanker, legt Timo Sorsa, hoogleraar Mond- en Kaakchirurgie aan de Universiteit van Helsinki, de bevindingen van de studie uit.
Professor Sorsa wijst erop dat de Treponema-bacterie een specifiek enzym deelt met enkele kankertypes in het spijsverteringskanaal. Dat enzym heet Treponema denticola chymotrypsin-like proteinase — of dentilisin — en wordt gewoonlijk in de mond aangetroffen, waar het bijdraagt aan ernstige tandvleesziekte (parodontitis). Datzelfde enzym is echter ook waargenomen in kwaadaardige, levensbedreigende tumoren. [6,7]
In de mondholte draagt dentilisin niet alleen bij aan tandvleesziekte, maar activeert het ook andere enzymen die kanker bevorderen. Die enzymen heten matrixmetalloproteïnasen (MMP’s) en ze breken het materiaal tussen cellen en celmembranen af, waardoor kanker gezond weefsel makkelijker kan binnendringen. Deze verbinding roept zorgen op over mogelijke gezondheidsproblemen die met dentilisin in de mond samenhangen, benadrukt prof. Sorsa.
De BJC-studie uit 2017 liet als eerste zien dat virulentiefactoren van tandvleesziekte-bacteriën vanuit de mond naar andere delen van het lichaam kunnen migreren en daar kunnen bijdragen aan centrale mechanismen van kankergerelateerde weefselschade.
Sindsdien heeft aanvullend onderzoek de bevindingen ondersteund. Een rapport in het International Journal of Cancer — eveneens van het team van prof. Sorsa — onderzocht over meer dan 10 jaar registerdata van ruim 68.000 volwassenen in Finland die een eerstelijns tandheelkundig bezoek hadden gebracht. Het resultaat: parodontitis werd geassocieerd met een 33% hoger risico op algehele kankersterfte. Het sterfterisico geassocieerd met tandvleesziekte bij mensen met alvleesklierkanker lag veel hoger, met een meer dan verdubbeld risico, zo liet de studie zien. [7]
Van snelle diagnose naar snelle start van de behandeling
De tot nu toe gevonden verbanden tussen mondbacteriën en kankerontwikkeling hebben het team van prof. Sorsa geïnspireerd om manieren te zoeken om kankerontwikkelingen te helpen voorkomen. Een mogelijke oplossing is om tandvleesinfecties in een vroeg stadium op te sporen via vroege diagnose. Door tandvleesziekte snel te identificeren met een chairside aMMP-8-sneltest, geloven onderzoekers dat bepaalde kankers mogelijk helpen voorkomen kunnen worden omdat het onderliggende probleem — tandvleesontsteking — sneller aangepakt kan worden. De test maakt het onzichtbare zichtbaar, wijst prof. Sorsa erop. [9,10]
– Van alle MMP-enzymen blijkt vooral het actieve MMP-8-enzym verhoogd bij patiënten met tandvleesziekte die leidt tot afbraak van parodontaal bindweefsel, legt prof. Sorsa de bevindingen van zijn team uit.
Parodontitis — ernstige gingivitis — is een veelvoorkomende aandoening die naar schatting tot de helft van de wereldbevolking treft, vaak zonder symptomen. Vroege opsporing is belangrijk omdat het ingrijpen en behandelen mogelijk maakt voordat onomkeerbare schade optreedt. Traditionele methoden zoals controle en röntgenfoto’s kunnen vroege signalen echter missen, omdat deze aandoeningen vaak pas in latere stadia symptomen geven. Met biomarkers zoals aMMP-8 kunnen clinici subtiele ontsteking en weefselschade detecteren, waardoor behandeling kan beginnen voordat de ziekte zichtbaar wordt.
– De aMMP-8-sneltest kan binnen vijf minuten bij de tandarts actief verlies van parodontaal aanhechtingsweefsel meten en het risico op progressie niet-invasief beoordelen. De test vormt een aanvulling op de diagnose, follow-up en onderhoudsbehandeling van parodontitis en peri-implantitis, legt prof. Sorsa uit.
Geavanceerde benaderingen van mondaandoeningen
Parodontale en peri-implantaire aandoeningen tasten het steunweefsel van tanden en implantaten aan en kunnen onbehandeld tot tandverlies leiden. Tandvleesinfecties kunnen om verschillende redenen ontstaan. Een belangrijke factor is de opbouw van bacteriële tandplak — ook wel biofilm — op de tandoppervlakken door onvoldoende mondhygiëne. [9]
Als het om nieuwe behandelopties en preventie van parodontitis gaat, benadrukt prof. Sorsa moderne antibacteriële methoden voor betere mondhygiëne en effectieve tandplakverwijdering bij de aanpak en preventie van parodontitis. Onderzoek laat ook zien dat antibacteriële fotodynamische therapie (aPDT) een veelbelovende aanpak is om bacteriële infecties aan te pakken — ook infecties die niet goed op antibiotica reageren. [12]
De Lumoral-behandeling is het eerste aPDT-apparaat dat voor thuisgebruik is ontworpen. Het is ontwikkeld door Finse wetenschappers als medicijnvrij alternatief voor het aanpakken en helpen voorkomen van ernstige tandvleesziekte.
– Een slechte mondgezondheid wordt in verband gebracht met meer dan 200 chronische aandoeningen. Lumoral is een product dat de mondhygiëne versterkt bij regelmatig gebruik thuis, en onderzoek suggereert dat het ook de werking van professionele tandzorg kan versterken. Bovendien kan het de behoefte aan conventionele medicatie, zoals antibiotica en chloorhexidine, bij de aanpak van tandvleesziekte verkleinen, aldus Tommi Pätilä, hart- en orgaantransplantatiechirurg bij het New Children’s Hospital in Helsinki.
– Lumoral is gebaseerd op een lichtgeactiveerd antibacterieel effect, vertraagt tandplakvorming en vermindert de belasting van schadelijke bacteriën in de mond aanzienlijk, verduidelijkt Pätilä.
Het product is geschikt voor patiënten van alle leeftijden, maar wordt vooral aanbevolen voor mensen met een voorgeschiedenis van veelvoorkomende mondaandoeningen, cariës en tandvleesziekte. [9]
De cruciale rol van mondhygiëne in kankerzorg
Regelmatig poetsen en flossen is essentieel om een gezonde mond te houden door tandplak van het tandoppervlak en uit de interdentale ruimtes te verwijderen. Dat is echter niet altijd genoeg. Goede mondhygiëne vereist voldoende motorische en mentale vaardigheden. Daarnaast laten studies zien dat zelfs bij perfect poetsen de meest effectieve elektrische tandenborstel slechts zo’n 65% van de schadelijke mondbacteriën verwijdert. [13]
– De sleutel tot algeheel welzijn is een goede mondhygiëne. Voor kankerpatiënten is dat extra belangrijk, omdat zij een calorierijk dieet moeten volhouden om de aandoening aan te kunnen, zegt prof. dr. Tuomas Waltimo van de Universiteit van Bazel.
Prof. Waltimo werkt ook als privé-tandarts in een kliniek die tandheelkundige zorg biedt aan patiënten met bijzondere behoeften, bijvoorbeeld patiënten in kankerbehandeling. Hij herinnert eraan dat kankerbehandelingen vaak bijwerkingen met zich meebrengen die extra aandacht vragen. Mucositis kan bijvoorbeeld leiden tot algemene infectie en zelfs levensbedreigend zijn.
Mucositis is een pijnlijke ontsteking en zweervorming van de slijmvliezen die het spijsverteringskanaal bekleden. Het kan ergens langs het maag-darmkanaal optreden, maar orale mucositis slaat specifiek op de ontsteking en zweervorming in de mond. Goede mondhygiëne-gewoonten zijn een voorwaarde om orale mucositis aan te pakken. Lumoral ondersteunt reguliere mechanische tandzorg, helpt tandvleesgezondheid te bereiken en helpt ontsteking te voorkomen wanneer reguliere mondzorg tekortschiet.
– Goede mondhygiëne is ook bij de aanpak van orale mucositis van het grootste belang. Eerste bevindingen suggereren dat de Lumoral-behandeling kan helpen orale mucositis te voorkomen en mogelijk aan te pakken, maar deze hypothese vereist verder wetenschappelijk onderzoek. Daarom starten we aan de Universiteit van Helsinki een nieuw promotieonderzoek naar dit onderwerp, aldus prof. Waltimo.
******
November is de Maand voor Bewustwording van Maagkanker. De doelen daarvan zijn vooral: het vergroten van publiek bewustzijn en het ondersteunen van educatie over maagkanker, inclusief risicofactoren, preventie en vroege opsporing.
*****
Referenties:
- Maier, T. Oral Microbiome in Health and Disease: Maintaining a Healthy, Balanced Ecosystem and Reversing Dysbiosis. Microorganisms 2023, 11, 1453. https://doi.org/10.3390/microorganisms11061453
- Silva DNdA, Casarin M, Monajemzadeh S, Bezerra BdB, Lux R and Pirih FQ (2022) The Microbiome in Periodontitis and Diabetes. Front. Oral. Health 3:859209. doi: 10.3389/froh.2022.859209
- https://dceg.cancer.gov/news-events/news/2020/global-burden-gastro
- Pignatelli, P.; Nuccio, F.; Piattelli, A.; Curia, M.C. The Role of Fusobacterium nucleatum in Oral and Colorectal Carcinogenesis. Microorganisms 2023, 11, 2358. https://doi.org/10.3390/microorganisms11092358
- Reitano E, de’Angelis N, Gavriilidis P, Gaiani F, Memeo R, Inchingolo R, Bianchi G, de’Angelis GL, Carra MC. Oral Bacterial Microbiota in Digestive Cancer Patients: A Systematic Review. Microorganisms. 2021 Dec 14;9(12):2585. doi: 10.3390/microorganisms9122585. PMID: 34946186; PMCID: PMC8707512.
- Nieminen, M., Listyarifah, D., Hagström, J. et al. Treponema denticola chymotrypsin-like proteinase may contribute to orodigestive carcinogenesis through immunomodulation. Br J Cancer 118, 428–434 (2018). https://doi.org/10.1038/bjc.2017.409
- Heikkilä, P., But, A., Sorsa, T. and Haukka, J. (2018), Periodontitis and cancer mortality: Register-based cohort study of 68,273 adults in 10-year follow-up. Int. J. Cancer, 142: 2244-2253. https://doi.org/10.1002/ijc.31254
- https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/cancer/cancer-types-in-adults/pancreatic-cancer/
- Pakarinen, S.; Saarela, R.K.T.; Välimaa, H.; Heikkinen, A.M.; Kankuri, E.; Noponen, M.; Alapulli, H.; Tervahartiala, T.; Räisänen, I.T.; Sorsa, T.; Pätilä, T. Home-Applied Dual-Light Photodynamic Therapy in the Treatment of Stable Chronic Periodontitis (HOPE-CP)—Three-Month Interim Results. Dent. J. 2022, 10, 206. http://hdl.handle.net/10138/350606
- Sorsa T, Gursoy UK, Nwhator S, Hernandez M, Tervahartiala T, Leppilahti J, Gursoy M, Könönen E, Emingil G, Pussinen PJ, Mäntylä P. Analysis of matrix metalloproteinases, especially MMP-8, in gingival creviclular fluid, mouthrinse and saliva for monitoring periodontal diseases. Periodontol 2000. 2016 Feb;70(1):142-63. doi: 10.1111/prd.12101. PMID: 26662488.
- Sorsa T, Nwhator SO, Sakellari D, Grigoriadis A, Umeizudike KA, Brandt E, Keskin M, Tervahartiala T, Pärnänen P, Gupta S, Mohindra R, Bostanci N, Buduneli N, Räisänen IT. aMMP-8 Oral Fluid PoC Test in Relation to Oral and Systemic Diseases. Front Oral Health. 2022 Jun 10;3:897115. doi: 10.3389/froh.2022.897115. PMID: 35757444; PMCID: PMC9226345.
- Liu Y, Qin R, Zaat SAJ, Breukink E, Heger M. Antibacterial photodynamic therapy: overview of a promising approach to fight antibiotic-resistant bacterial infections. J Clin Transl Res. 2015 Dec 1;1(3):140-167. PMID: 30873451; PMCID: PMC6410618.
- Neha Aggarwal, Sunil Gupta, Rashu Grover, Gunmeen Sadana, and Karan Bansal; Plaque Removal Efficacy of Different Toothbrushes: A Comparative Study, Int J Clin Pediatr Dent. 2019 Sep-Oct; 12(5): 385–390. doi: 10.5005/jp-journals-10005-1669
