Het verband tussen mondgezondheid en algehele gezondheid is breed geaccepteerd — maar zien we dat ook terug in het Finse zorgsysteem en in de mondgezondheid van mensen? Ter gelegenheid van Wereldgezondheidsdag reflecteren Jukka Meurman, emeritus hoogleraar Orale Infectieziekten, en Tommi Pätilä, hart- en transplantatiechirurg bij het New Children’s Hospital van HUS, op deze vraag vanuit het perspectief van de mondgezondheid.
Wereldgezondheidsdag, in het leven geroepen door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), wordt wereldwijd op 7 april gevierd om aandacht te vragen voor uiteenlopende gezondheidsthema’s. Het thema van dit jaar — Health for All — draait om gezondheidsgelijkheid: de situatie waarin iedereen een eerlijke en rechtvaardige kans heeft om zijn of haar hoogst haalbare gezondheidsniveau te bereiken.
Hoe staat het met gezondheidsgelijkheid in Finland? Heeft iedereen daar gelijke kansen op optimale gezondheid — in een land dat in 2023 voor het zesde jaar op rij werd uitgeroepen tot het gelukkigste van de wereld?
Ongelijkheid in gezondheid is ook in Finland een nationale uitdaging. Ook wat mondgezondheid betreft. Hoewel de gezondheid van Finnen de afgelopen decennia sterk is verbeterd — gemeten aan ziektelast, werkvermogen en sterfte — zijn armoede en uitsluiting nog steeds zichtbaar in het gebit en de mondgezondheid van Finnen.
Een lage sociaal-economische status en een laag opleidings- en inkomensniveau hebben een negatief effect op de mondgezondheid. De Finse tandartsvereniging Apollonia heeft gewaarschuwd dat er nog altijd te weinig brede en toereikende mondzorg is voor de volwassen bevolking. Ook bij kinderen is de matige situatie zichtbaar.
Volgens professor Jukka Meurman is de beperkte capaciteit in de publieke mondzorg ook direct merkbaar in de kwaliteit van mondzorg voor mensen met een fysieke beperking en daarmee in de prevalentie van mondaandoeningen. Er is dringend behoefte aan meer personeel dat is getraind in mondzorg voor mensen met een beperking.
Grensoverschrijdende samenwerking voor efficiëntere inzet van zorgmiddelen
Mondgezondheid is direct verbonden met de algehele gezondheid en het welzijn. Mondgezondheidsproblemen zijn lastig, omdat ze vaak symptoomloos zijn en onopgemerkt kunnen blijven. Onopgemerkte chronische mondinfecties zoals cariës en parodontitis kunnen bijdragen aan ernstige aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes en kanker en kunnen bijvoorbeeld het risico op vroeggeboorte bij aanstaande moeders verhogen (1).
– Hoewel het verband tussen mondgezondheid en algehele gezondheid al sinds de oudheid wordt besproken, is er vooral onder het brede publiek nog veel te doen. In de medische sector wordt het probleem goed begrepen, maar tandheelkunde moet nog steeds nadrukkelijker in medische curricula en andersom, zegt Meurman.
Volgens de WHO treft parodontale ziekte naar schatting 19% van de volwassen bevolking wereldwijd. Dat is meer dan een miljard gevallen.
In Finland heeft naar schatting twee op de drie mensen boven de 30 parodontitis. De aandoening komt nog vaker voor bij mensen met diabetes. Onbehandeld kan aanhoudende tandvleesziekte leiden tot tandverlies — maar wordt ook in verband gebracht met ernstige hartproblemen.
Volgens een studie komt een eerste hartinfarct 30% vaker voor bij mensen met parodontale ziekte dan bij gezonde leeftijdsgenoten (2).
Volgens Meurman controleren veel artsen in Finland de mondgezondheid van hun patiënten in de praktijk en verwijzen zij door naar verdere behandeling wanneer nodig. Diabetes is bijvoorbeeld een mooi voorbeeld van een ziekte waarbij het belang van latente ontstekingen breed begrepen wordt.
Meurman is verder van mening dat de samenwerking tussen artsen en mondzorgprofessionals in Finland flink moet worden uitgebreid, al tijdens de basisopleiding. Dat zou het verdelen van werk en de inzet van personeel makkelijker maken. Finland zou ook nieuwe opleidingsprogramma’s moeten overwegen om het tekort aan middelen in de tandheelkundige sector te verlichten.
– De huidige tandheelkundige opleiding duurt 5 tot 6 jaar; een opleiding tot “oral health therapist” zou slechts zo’n 2,5 jaar duren, suggereert Meurman.
De ideale situatie zou zijn dat de tandheelkundige opleiding qua structuur lijkt op specialistenopleidingen zoals oogheelkunde. Veel praktische tandheelkundige ingrepen zouden bovendien kunnen worden uitgevoerd door specialisten met een hbo-opleiding.
Meurman geeft toe dat die situatie nog nergens ter wereld volledig is bereikt. In landen als Singapore en Nieuw-Zeeland verlichten professionals met een Oral Health Therapist-opleiding echter al jaren de werklast van tandartsen. Oral Health Therapists onderzoeken cariës en tandvleesziekte en voeren routinematige tandbehandelingen uit, zoals reiniging, polijsten, extracties en behandelingen onder voorschrift van tandartsen.
Preventieve mondzorg levert voordelen op voor individu en samenleving
Tommi Pätilä, hart- en transplantatiechirurg bij het New Children’s Hospital van HUS, denkt dat er voor patiënten die in gespecialiseerde zorg komen onvoldoende aandacht is voor mondgezondheid. Het probleem is vaak tijd. In de gespecialiseerde zorg is het makkelijk om te denken dat een tandarts later wel in de mond van de patiënt kijkt.
Mondgezondheid zou al bij de basis-onderzoeksfase van ziekenhuispatiënten moeten worden meegenomen. De informatie zou standaard in het medisch dossier moeten worden vastgelegd — net als bloeddrukwaarden, zegt Pätilä.
Meer middelen voor mondzorg zijn in Finland noodzakelijk. Dat is economisch gunstig voor de samenleving, omdat het helpt het ontstaan van veel algemene aandoeningen te voorkomen.
Volgens Meurman verdient preventieve gezondheidszorg, inclusief de inzet van de antibacteriële Lumoral-methode om de mondhygiëne te verbeteren, zich snel terug.
Pätilä benadrukt dat investeringen in mondzorg en preventie de ontwikkeling van chronische aandoeningen zouden beperken en verergering van bestaande aandoeningen zouden helpen voorkomen. Dat is vooral relevant voor mensen met hart- en vaatziekten, diabetes en reumatische aandoeningen.
– Preventieve mondzorg bespaart de samenleving aanzienlijk. Dat geldt niet alleen voor de tandzorg, maar voor het hele zorgsysteem. Lumoral ondersteunt reguliere mechanische mondzorg en helpt tandvleesgezondheid te bereiken en ontsteking te voorkomen wanneer gewone mondzorg niet genoeg is, zegt Pätilä.
Referenties:
1) Jacobsson B, Kacerovsky M, Menon R, Musilova I, Radochova V, Slezak R, Stepan M, Vescicik P (2019) ‘Association between periodontal disease and preterm prebalor rupture of membranes’. Journal of Clinical Periodontology.
2) Rydén L, Buhlin K, Ekstrand E, de Faire U, Gustafsson A, Holmer J, Kjellström B, Lindahl B, Norhammar A, Nygren Å, Näsman P, Rathnayake N, Svenungsson E, Klinge B: Periodontitis Increases the Risk of a First Myocardial Infarction. A Report From the PAROKRANK Study. 13.1.2016 Circulation. 2016;133:576–583
