Wereldmondgezondheidsdag wordt elk jaar gevierd op 20 maart. Het thema van dit jaar — A Happy Mouth… A Happy Body — benadrukt het verband tussen een gezonde mond en een gezond lichaam.
Mondbacteriën worden in verband gebracht met veel chronische aandoeningen in het lichaam. Grondig poetsen en regelmatige tandartsbezoeken kunnen ook beroertes helpen voorkomen (1).
Volgens statistieken van de World Stroke Organization (WSO) krijgen jaarlijks wereldwijd ruim 13 miljoen mensen een beroerte, en één op de vier mensen maakt er ooit een mee. Opvallend: tot 90% van deze gevallen is te voorkomen met leefstijlveranderingen — gezonder eten, meer bewegen, stoppen met roken en ook betere mondhygiëne.
Medical Licentiate Olli Patrakka onderzocht in zijn recente proefschrift in forensische geneeskunde aan de Universiteit van Tampere de rol van mondbacteriën — vooral van de viridansgroep streptokokken — in het ontstaan van beroertes. Deze bacteriën zijn normale mondmicroben, maar kunnen ernstige aandoeningen veroorzaken, zoals ontsteking van de hartkleppen, wanneer ze in de bloedbaan terechtkomen. Ze kunnen bijvoorbeeld via ontstoken tandvlees in de bloedbaan komen tijdens het poetsen.
– Deze bacteriën hechten zich aan het tandoppervlak en zetten het proces in gang dat tot tandplakvorming leidt. We gaan ervan uit dat een vergelijkbaar fenomeen optreedt wanneer bacteriën tijdens bijvoorbeeld tandheelkundige ingrepen of infecties in de bloedbaan terechtkomen en zo in de slagaderwanden belanden. Dat kan de ontwikkeling van zowel beroertes als atherosclerose versnellen, legt Patrakka uit.
Slechte mondhygiëne is een risicofactor voor beroertes
Volgens Patrakka zijn tandheelkundige bacteriën in ongeveer vier op de vijf gevallen aantoonbaar aanwezig in de bloedstolsels van beroertepatiënten. Vergelijkbare resultaten zijn tot dusver nog niet gepubliceerd.
Bloedstolsels van in Tampere behandelde beroertepatiënten werden tijdens acute zorg verzameld voor de studie. Daarnaast werden weefselmonsters van patiënten met symptomatische carotisstenose gebruikt voor endarterectomie.
Epidemiologisch onderzoek heeft aangetoond dat een slechte mondhygiëne een onafhankelijke risicofactor is voor beroertes.
– De resultaten van mijn studie suggereren dat het verband specifiek te verklaren is door de ontstekingsreactie die tandheelkundige bacteriën in atherosclerotische plaques uitlokken.
De bevindingen van het proefschrift zijn belangrijk: ze openen nieuwe kansen voor de ontwikkeling van behandelingen voor beroertepatiënten.
Patrakka schat in dat ook de ontwikkeling van een vaccin haalbaar kan worden.
Welke praktische gevolgen kunnen zulke bevindingen hebben voor de behandeling van beroertepatiënten en de gezondheidszorg?
Hoewel er meer onderzoek nodig is om causaliteit vast te stellen, ondersteunt de studie de visie dat mondgezondheid belangrijk is — zeker voor mensen met een verhoogd risico op een beroerte.
Volgens Patrakka moet de ontsteking die door streptokokken in de mond wordt veroorzaakt altijd worden meegenomen bij de preventie van beroertes, als onderdeel van de reguliere tandzorg. Daarnaast is het essentieel om in de toekomst de potentiële voordelen van tijdige antimicrobiële behandeling of bacteriële vaccins verder te onderzoeken.
Parodontitis als grondoorzaak van veel klachten
Studies laten zien dat tandplakbacteriën verantwoordelijk zijn voor ongeveer 95 procent van de mondaandoeningen. Een van de meest voorkomende is parodontitis, een ernstige tandvleesziekte veroorzaakt door tandplak. Vroege signalen zijn rood tandvlees, tandvleesbloedingen en slechte adem.
Bij patiënten met parodontitis worden de vezels die de tand aan het tandvlees verankeren afgebroken, waardoor er tussen tandvlees en tand een parodontale pocket ontstaat. Deze pocket kan zich rondom de hele tand uitbreiden. Als de infectie niet tijdig wordt aangepakt en de mondhygiëne niet verbetert, kan het zich uitbreiden en het steunweefsel van de tanden — en uiteindelijk het kaakbot — verder aantasten.
Grondige mondhygiëne is cruciaal voor de preventie en aanpak van mondinfecties. Volgens het Finse Instituut voor Gezondheid en Welzijn (THL) poetsen steeds meer mensen in Finland hun tanden minstens twee keer per dag, maar zijn er nog altijd tekortkomingen in de zelfzorg. Terwijl ongeveer 80% van de vrouwen minstens twee keer per dag poetst, is dat bij mannen 53%.
Tekortkomingen in de mondhygiëne zijn direct zichtbaar in de statistieken van infectieuze mondaandoeningen. Zo komt tandvleesziekte zorgwekkend vaak voor in de leeftijdsgroep 30–44, bij zowel vrouwen (43%) als mannen (57%).
Grondig mechanisch poetsen en het reinigen van de interdentale ruimtes is cruciaal, omdat zelfs asymptomatische mondontstekingen invloed kunnen hebben op de algehele gezondheid van het lichaam.
– Volgens statistieken leven mensen met een gezonde mond langer. Elke ontbrekende tand verkort de levensverwachting. Daar wordt veel te weinig over gesproken, zegt Tommi Pätilä, hart- en transplantatiechirurg in het HUS New Children’s Hospital in Helsinki, Finland.
Pätilä is ook een van de ontwikkelaars van de antibacteriële Lumoral-methode. Lumoral is een medisch hulpmiddel dat is ontworpen om de mondhygiëne en mondgezondheid te verbeteren. Deze antibacteriële mondzorgmethode is vooral geschikt voor patiënten met moeilijk te behandelen tandvleesziekten zoals parodontitis, die met traditionele mondhygiënemethoden (poetsen en interdentale reiniging) onvoldoende resultaat behalen.
Het belang van interdisciplinaire samenwerking
Volgens Pätilä is samenwerking tussen artsen en tandartsen essentieel en moet deze in Finland verder toenemen. Veel Finse artsen controleren de mondgezondheid van hun patiënten al in de praktijk en verwijzen door naar verdere behandeling wanneer nodig. Diabetes is een uitstekend voorbeeld van een ziekte waarbij het belang van verborgen ontstekingen breed wordt begrepen. Toch is meer samenwerking nodig om diagnoses te versnellen en meerdere algemene aandoeningen zelfs te helpen voorkomen.
– Het recente medische proefschrift aan de Universiteit van Tampere is belangrijk, omdat het mondgezondheid behandelt als onderdeel van de algehele gezondheid van het lichaam, zegt Pätilä.
De interesse van Olli Patrakka voor mondbacteriën kwam voort uit zijn werk als patholoog. Is de interesse van jonge artsen in de invloed van tandheelkundige infecties op de algehele gezondheid toegenomen?
– Niet significant, maar dat zou wel moeten. Tijdens mijn basismedische opleiding zo’n vijf jaar geleden werd er ook niet gesproken over de invloed van tandheelkundige infecties op de algehele gezondheid. Het onderwerp is uiteraard relatief nieuw, maar hopelijk groeien het bewustzijn en het wetenschappelijke bewijs in de loop van de jaren verder.
Patrakka benadrukt dat een huisarts moet weten wanneer een tandheelkundig probleem een verwijzing naar de tandarts vraagt. Dat kan de aanpak van mondinfecties versnellen en de behandeling van meerdere algemene aandoeningen mogelijk in balans helpen brengen.
– Mijn onderzoek draagt bij aan het bewijs dat de invloed van mondgezondheid op de algehele gezondheid significant is. De bloedvaten van de tandpulpa staan direct in verbinding met de systemische circulatie. Bacteriën en hun bijproducten kunnen dus rechtstreeks in ons lichaam circuleren wanneer de tanden niet in goede staat zijn.
Olli Patrakka. Beeld: Hanna-Sofia Luoto
Referenties:
Sen S, Giamberardino LD, Moss K, Morelli T, Rosamond WD, Gottesman RF, Beck J, Offenbacher S. Periodontal Disease, Regular Dental Care Use, and Incident Ischemic Stroke. Stroke. 2018 Feb;49(2):355-362. doi: 10.1161/STROKEAHA.117.018990. Epub 2018 Jan 15. PMID: 29335336; PMCID: PMC5780242.
https://trepo.tuni.fi/bitstream/handle/10024/154588/978-952-03-3315-7.pdf?sequence=2&isAllowed=y
Pakarinen S, Saarela RKT, Välimaa H, Heikkinen AM, Kankuri E, Noponen M, Alapulli H, Tervahartiala T, Räisänen IT, Sorsa T, et al. Home-Applied Dual-Light Photodynamic Therapy in the Treatment of Stable Chronic Periodontitis (HOPE-CP)—Three-Month Interim Results. Dentistry Journal. 2022; 10(11):206. https://doi.org/10.3390/dj10110206
Nikinmaa S, Alapulli H, Auvinen P, Vaara M, Rantala J, et al. (2020) Dual-light photodynamic therapy administered daily provides a sustained antibacterial effect on biofilm and prevents Streptococcus mutans adaptation. PLOS ONE 15(5): e0232775. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0232775
Nikinmaa S, Moilanen N, Sorsa T, Rantala J, Alapulli H, Kotiranta A, Auvinen P, Kankuri E, Meurman JH, Pätilä T. Indocyanine Green-Assisted and LED-Light-Activated Antibacterial Photodynamic Therapy Reduces Dental Plaque. Dentistry Journal. 2021; 9(5):52. https://doi.org/10.3390/dj9050052
