De rol van zeevarenden in de maritieme sector is cruciaal: de bijna twee miljoen zeelieden wereldwijd, die helpen om 90% van de wereldhandel te vervoeren, houden de wereldwijde economie draaiende. Maar werken op zee kan fysiek en mentaal zwaar zijn en de algehele en mondgezondheid onder druk zetten.
Mevrouw Päivi Miilunpalo, bedrijfsarts en zeevaartsarts, werkt meer dan tien jaar als bedrijfsarts bij het Turku Maritime Health Centre, waar ze verantwoordelijk is voor de gezondheidszorg van Finse zeelieden, bedrijfsgezondheidszorg en medische keuringen. Ze is daarnaast senior medisch arts bij het Institute of Occupational Health (TTL) en zorgt landelijk voor gezondheidsvraagstukken van zeevarenden.
Mevrouw Miilunpalo benadrukt dat de mondgezondheid van zeevarenden wereldwijd een groot probleem is in de scheepvaart. Zeelieden leven maandenlang op schepen in internationaal vaargebied, met beperkte toegang tot medische zorg als er tijdens een lange reis bijvoorbeeld tandheelkundige problemen ontstaan.
– Mondgezondheidsproblemen zijn een van de belangrijkste redenen waarom zeevarenden in de internationale scheepvaart van boord en uit de vaart gehaald moeten worden. Daarom zijn een goede mondgezondheid en preventieve tandzorg zo belangrijk voor wie op zee werkt. Als er midden op de oceaan een ernstige tandinfectie of hevige kiespijn ontstaat, kan iedereen zich vanuit eigen ervaring voorstellen hoe vervelend de situatie kan zijn.
Zeevarenden lopen een verhoogd risico op mondaandoeningen
Onderzoek laat zien dat zeelieden risico lopen op uiteenlopende mondgezondheidsproblemen. De belangrijkste risicofactoren hebben te maken met mondhygiëne en eetgewoonten, frequent gebruik van tabak en alcohol.
Vooral de eetgewoonten tijdens lange zeereizen kunnen de mondgezondheid onder druk zetten. Lange werkdagen en beperkte beweging leiden vaak tot veel koffie en suikerhoudende dranken, frequent snacken en een koolhydraatrijk dieet. Die combinatie verhoogt het risico op cariës en zelfs op ernstige tandvleesziekten zoals parodontitis, als de mondhygiëneroutine niet optimaal is.
Studies tonen aan dat cariës voor zeelieden een nog groter risico vormt dan voor de algemene bevolking. Kiespijn is lastig goed aan te pakken met alleen de medicatie in de medicijnkoffers aan boord. Ernstige pijn kan de prestaties van zeevarenden nadelig beïnvloeden, de concentratie verstoren en zelfs een veiligheidsrisico aan boord vormen.
Bovendien kunnen tandheelkundige zorgsystemen en de kwaliteit van zorg in buitenlandse havens flink verschillen van wat zeelieden thuis gewend zijn. Daarom is het voor zeevarenden extra belangrijk om goed voor hun mondgezondheid te zorgen en regelmatige tandartscontroles te plannen, vooral vóór het vertrek.
Vooruitdenken is ook in de maritieme sector belangrijk
Proactieve gezondheidszorg en preventie zijn essentieel voor wie op zee werkt. Omdat werken op zee altijd vertraging in de toegang tot zorg betekent, kunnen aandoeningen met een verhoogd risico op acute verslechtering iemand zelfs de toegang tot de sector ontzeggen.
– Daar moet je rekening mee houden als je kiest voor een loopbaan in de maritieme sector. Word je op zee ziek, dan is de toegang tot zorg onvermijdelijk vertraagd. Die vertraging kan soms kritiek zijn voor iemands gezondheid, zelfs voor zijn leven, benadrukt mevrouw Miilunpalo.
Volgens Miilunpalo bevatten de bedrijfsgezondheidscontroles voor zeevarenden ook een beoordeling van de geschiktheid om aan boord te werken. In Finland — zoals in veel andere landen — is alleen een gecertificeerde zeevaartsarts bevoegd om de initiële keuring uit te voeren. Voor toetreding tot het beroep of het starten van een bijbehorende opleiding is een geldig medisch certificaat vereist.
De initiële keuring wordt uitgevoerd in een specifiek maritiem gezondheidscentrum in Finland, maar verlengingen van het zeevaartsattest kunnen ook door een zeevaartsarts buiten het centrum worden uitgevoerd.
Om de mondgezondheid van zeelieden te verbeteren is meer voorlichting over mondhygiëne nodig, zodat zij hun mondgezondheid beter zelf kunnen beheren. Het leven op zee, onder uitdagende omstandigheden, is niet stressvrij, dus zeelieden moeten volledige informatie krijgen over correcte mondhygiëneprotocollen, tandverzorging en de voordelen van een gezonde mond.
Slechte mondhygiëne wordt ook in verband gebracht met andere gezondheidsproblemen, waaronder hart- en vaatziekten, luchtwegaandoeningen en reumatoïde artritis. Daarom is het verbeteren van de mondgezondheid van zeevarenden extra belangrijk.
Regelmatige mondgezondheidscontroles zijn nodig
In Finland verzorgt de gemeente Helsinki gezondheidsdiensten voor zeevarenden. Die diensten omvatten ook mondzorg. Volgens mevrouw Miilunpalo is er voor zeelieden echter geen uitnodigingssysteem voor regelmatige tandartscontroles. De toegang tot mondzorg is daarmee gelijk aan die voor andere bevolkingsgroepen.
In Finland kijken erkende zeevaartsartsen tijdens de reguliere gezondheidschecks wel steeds vaker in de mond van hun patiënten. Een mondonderzoek door een bedrijfsarts is geen vervanging van een uitgebreide beoordeling door een tandarts, maar het is een essentiële stap, zeker omdat het wetenschappelijke bewijs voor het verband tussen mondgezondheid en algehele gezondheid blijft groeien.
Vooral voor mensen met langdurige aandoeningen is goede mond- en tandzorg essentieel voor de algehele gezondheid en zelfs voor de aanpak van hun aandoening.
– Als je chronische ontsteking in de mond hebt, kan dat een systemisch effect hebben op je algehele gezondheid. Daarom is het zo belangrijk dat zeevaartsartsen hun patiënten zo snel mogelijk doorverwijzen naar tandheelkundige zorg wanneer er mondproblemen ontstaan.
Regelmatige tandartsbezoeken zijn essentieel, omdat ze helpen vroege signalen en symptomen van mondproblemen te herkennen.
Tijdig ingrijpen is de sleutel
Volgens mevrouw Miilunpalo is het doel van de wettelijke keuringen van zeevarenden om risicofactoren tijdig te kunnen aanpakken.
– We willen het belang van preventieve gezondheidszorg benadrukken. Heeft iemand al een aandoening, dan willen we die onder controle houden zodat ze hem of haar niet verhindert om aan boord te blijven werken.
Volgens mevrouw Miilunpalo is toenemend drugsgebruik onder jongeren een vervelend fenomeen in de maritieme sector, ook in Finland.
– De afgelopen tien jaar kom ik bij de initiële keuring steeds vaker jongeren tegen met een drugsprobleem. Middelengebruik werkt ook door in de mondgezondheid.
Statistieken bevestigen dat experimenteren met en gebruik van drugs in Finland is toegenomen. Volgens een bevolkingsonderzoek van het Finse Instituut voor Gezondheid en Welzijn (THL) uit 2018 heeft 24% van de Finnen tussen 15 en 69 jaar ooit cannabis geprobeerd. Experimenten en gebruik zijn vooral onder jongvolwassenen van 25–34 jaar veelvoorkomend geworden, wat zich ook uit in de mondgezondheid van deze groep. Middelen zoals cannabis, amfetaminen en opioïden drogen de mond uit, waardoor mensen gevoeliger worden voor mondaandoeningen zoals cariës, gingivitis en parodontitis.
